In gesprek met: Wietske Jonker-Ter Veld
Augustus 2008, Over mileubewustzijn, politiek, combineren van werk en kinderen, cartoons en GRRRR gevoelens.
Was je van huis uit geïnteresseerd in politiek en milieu?
Absoluut. Mijn vader was leraar aan de landbouwschool in Groningen en tegelijkertijd een groot natuurliefhebber. Wij werden als kind op de fiets meegenomen in de omgeving van Groningen. Dan krijg je vanzelf oog en liefde voor het landschap. Ik was heel bedroefd toen er opeens ontzettend veel puin in het kikkervissenslootje zat, waar ik altijd stiekeltjes ving met een vriendje. Dat mocht gewoon niet. Mijn opa woonde in Veluweland; daar was een beekje waar we in zwommen. De vissen kriebelden tussen mijn tenen. Later wou ik dat aan mijn man laten zien en toen zwom daar een dikke rat. Zo moet het dus niet.Milieubewust vanaf het begin
Ik was al getrouwd toen ik mijn eerste stappen in de politiek zette. Drieëntwintig was ik. In ’67 kochten we een vervallen boerderijtje in Vries. Tijd van kleine kinderen. Ik had Engels gestudeerd met Internationaal Recht als bijvak en in dezelfde tijd ben ik eigenlijk al in de politiek verdwaald.In het gebied waar we woonden was toen een grootschalige ruilverkaveling gepland. Ik kwam daar mensen uit de natuurbeweging tegen. Die vonden dat sommige dingen gespaard moesten blijven. Ik dacht; ik moet er in een vroeg stadium bij zijn. Niet pas als de bulldozer er staat. Me aan een boom ketenen of zo. In ons dorp had je de keuze tussen Gemeentebelangen, VVD, de Christelijke Partij en de PVDA. Toen ben ik lid geworden van de PVDA.
Juist toen werd er een plan gemaakt voor een weg die midden door een oud zeventiende eeuws huis ging en ik vroeg aan de wethouder: 'Moet die weg echt zo lopen?’ 'Ja,' zei hij, 'dat is allemaal al vastgesteld.’ Later kwam er wetgeving die inspraak mogelijk maakte. Maar als je destijds een oude historische weg, een oud huis, zandwegen en houtwallen verdedigde, dan keek iedereen je aan zo van: 'die is gek.’ Ik was ook al heel jong Raadslid en Statenlid. In de beginfase van de milieubewustwording al.
Nog steeds actief en bevlogen
Hoewel ik met pensioen ben, doe ik nog altijd de procedures voor de milieuorganisatie. Ik vraag me ook wel eens af waarom ik nog steeds zo bevlogen ben. Het zit er gewoon in, denk ik. Ik spreek ook wel eens natuurliefhebbers, die zeggen, oh, dan moet ik weer een brief schrijven of, oh, dan heb ik weer een hoorzitting. Politiek is toch een soort optreden. Als ik bij de Raad van State een pleitnota schrijf voor mensen van een natuurorganisatie en ik zie een glimlach over de gezichten van de heren, dan denk ik; 'dat heb ik toch maar mooi geregisseerd'.GRRRRRR gevoelens
Ik schilder graag landschappen. Heb altijd geschilderd en getekend en mijn ouders hebben dat gestimuleerd. Mijn politieke cartoons zijn een omzetting van mijn GRRRRRRR gevoelens. Ik was een keer ontzettend kwaad op Hans Alders, omdat hij geld voor noordelijke infrastructuur wou gebruiken voor uitbreiding van vliegveld Eelde. Dat zou ten koste gaat van een oud cultuurlandschap en zou meer geluidshinder en luchtverontreiniging meebrengen. Wij hebben een 1800 meter vliegveld en wie dat wil kan bij ons vandaag de dag met vakantie naar twintig zonbestemmingen. Alleen niet naar Egypte.Als je volgens de huidige milieu opvattingen tewerk gaat en zuinig moet zijn met energie, ga je toch niet roepen: ‘Mensen, ga nou toch meer vliegen.’ Maar Hans Alders had rijksgeld over laten maken op de rekening van de luchthaven. Want er stond strengere Europese regelgeving voor luchthavens op stapel. En dan was het geld er nog net op tijd. Nou, jaaa. GRRRRRR dus.
Politiek, haast een tak van sport
Ik heb toen een levensgrote cartoon geschilderd van Hans Alders. En hij ziet zijn eigen billen en waarme hij die afveegt met het IPCC-rapport 'Aviation and the global atmosphere'.Dit was voor een PvdA-congres in Groningen. Hans Alders loopt daar met een paar hotemetoten en ik zeg: Hans, ik heb jou op gruwelijke wijze misbruikt. ‘Wat heb jij getekend?’ zeg hij. Ik zeg: ‘Kijk maar.‘ En hij ziet zijn eigen billen en waar hij die mee afveegt en hij ziet op de wc rol zeespiegelstijging, CO-2 uitstoot en dat soort dingen. Hij leest het, draait zich om en geeft mij drie zoenen. Dat is politiek veel kundiger dan drie klappen. Ik zeg: ‘Hans, wil je ermee op televisie?’ ‘Nee!!!’
Schattige tekeningetjes of politiek
Ja, ik vind politiek haast een tak van sport. Ik vond de cartoon zo ‘on-netjes’ dat ik hem op dat congres heb neergehangen met een doek erover: niet optillen, kan het daglicht niet verdragen.’ De helft van de PVDA is zo gezagsgetrouw, die liepen er langs. In den Haag staat-ie op de website en nu kun je hem versturen als E-card. Vrienden van mij zeggen: 'Je tekeningetjes zijn zo schattig.' Dan leg je ze ergens neer en dan nemen mensen kennis van jouw opvatting. Maar dat wilden ze eigenlijk helemaal niet. Nee, mijn cartoons zijn geen kunst, ze zijn politiek.De Hanzehogeschool
Mijn laatste lesperiode was een luxebaan. Integrale milieukunde bij de afdeling bestuurskunde. Tweede jaars HEAO-studenten die bestuursambtenaar worden in een kleine groep van vijftien. Les geven behoort voor mij ook tot de amusementssector.De studenten moeten snappen waarom ze naderhand de ingewikkelde milieuregels moeten uitvoeren, voor wat voor soort problemen die bedoeld zijn. Ik zei altijd: 'Ik weet dat regels nooit helemaal de problemen oplossen waar ze voor bedoeld zijn.' Ik kon hun belangstelling wekken met praktijkverhalen. Ik zat in de beginfase van de milieubewustwording al in de politiek, dus kende heel veel voorbeelden.
Geluksvogel
Onze gemeente Vries werkte bijvoorbeeld als eerste met gifvrij groenonderhoud en inzameling van klein chemisch afval. Ik deed al jong moeilijk over de uitstoot van verontreinigende stoffen door de geplande verbrandingsoven bij ons in Drenthe. Ik ben een bèta, dus ik kon dat soort dingen lezen. Ik had geen milieukunde gestudeerd, want dat bestond in mijn studententijd nog niet. Ben ervoor gevraagd. Echt een geluksvogel. Na de middelbare school ben ik naar het buitenland gegaan, had altijd graag dierenarts willen worden, maar mijn vader zei: ‘Een te dure studie, kies maar iets in Groningen’.In het kader van mijn studie Engels heb ik leservaring opgedaan op middelbare scholen. Dus toen die onderwijsinstelling op het idee kwam dat die studenten kennis moesten hebben van milieu-regelgeving en het waarom daarvan, had ik al heel veel praktijk ervaring opgedaan. Dingen die nu heel gewoon zijn, vergden in het begin een heftige strijd. Bijvoorbeeld tegen het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen in watergangen, daar komt nu niemand meer op. En als je er tegenaan ging, kwam je in de krant en kreeg naamsbekendheid. Zodoende hebben ze me gevraagd.
Combineren van kinderen, huishouden en werk
Werk was voor mij altijd deeltijdwerk. Toen de kinderen klein waren hadden mijn man en ik beiden een deeltijdbaan. Hij werkte 70%, ik 50. Alleen in die tijd was een 70% baan riskant, dan ging je 'first out'. Daarom heeft mijn echtgenoot op een gegeven moment een volledige baan genomen.Ik heb vroeger geprobeerd om het overblijven op de lagere school te organiseren. Dat is niet gelukt. Ik heb wel jaren gehad dat ik toch een beetje gefrustreerd was. Het is natuurlijk heerlijk om met kinderen buiten te wonen. Maar ik moest wel om half negen de kinderen naar school brengen en er om half twaalf al weer heen fietsen om ze weer op te halen. En dan was ik net aan iets begonnen.
Wat is het gekste wat je ooit hebt uitgehaald in de politiek
Als ik daaraan denk dan moet ik nog griezelen. Het was in het begin van de jaren negentig en ik bemoeide me met de uitbreiding van die luchthaven. Had gehoord dat er een nota was geschreven: ‘ontwikkelingsperspectief van de luchthaven’. Ik zat in de Staten van Drenthe en vroeg aan de griffier: 'Mag ik dat stuk inzien?’ Griffier geeft mij dat stuk. Dat speelde kort nadat Neelie Smit-Kroes had gezegd: de economische onderbouwing deugt niet. Ik lees het en denk: 'Dat is een sprookje.' Ik bel het ministerie op, daar zat een andere minister van Verkeer en Waterstaat. Ik vraag: ‘Wat vinden jullie nu van deze economische onderbouwing?’ De man zei: ’Daar kijken we niet naar. Als het jullie in het Noorden goed genoeg is, moeten jullie dat weten.’Toevallig stond daar een journalist
Het was nooit de bedoeling geweest van de gedeputeerde dat ik dat stuk zag. Op een receptie roept de gedeputeerde mij bij zich en zegt: 'Ik wil even wat tegen je zeggen.’ En die begint mij uit te foeteren. Zo even apart in een hoekje. ‘Als jij je neus nog eens in dat soort dingen steekt, dat is helemaal niet bestuurlijk, dat kan echt niet. Zo kun je niet functioneren en dit deugt van geen kant'.Dus ik sta daar beteuterd bij en had pech: er stond een journalist die alles gehoord had. Het Nieuwblad van het Noorden. Die zegt na afloop tegen mij: ’Wietske, wat gebeurde daar?’ Ik zei: ’Ach, lichamelijk geweld ontbrak er nog aan.’ ‘Het ging zeker over het vliegveld. Wietske, mogen we een interview met jou? Over jouw visie op de luchthaven. In die tijd riep iedereen ‘groter is mooier; dat geldt ook voor het vliegveld.'
Lekkere vette kop in de krant
Ik zei bij het interview: ‘Een groot vliegveld trekt alleen maar bedrijvigheid aan als er veel mensen om heen wonen en hier woont immers haast niemand. Wij kunnen hiervandaan met vakantie als we willen. Naar elke bestemming in Europa. Het is jammer van die oude houtwallen als daar asfalt voor in de plaats komt.' ‘Nou,' zegt Martin, de journalist, ’Ik zet er ook iets in over hoe de gedeputeerde jou behandelde. Je kunt me niet tegenhouden want ik stond er zelf bij. Ik zal je de zin van te voren voorlezen.'Er stond een regeltje in dat er veel druk op de leden van de Staten is uitgeoefend. En wat doet de koppensneller van de krant? In de allergrootste letters: ’Gedeputeerde geeft Statenlid op haar donder.’ En dan zet je de regionale radio aan en hoort een politiek forum. 'Schandalig, dat een Statenlid met zoiets naar de krant loopt.' 'Nou,' zeggen die anderen in dat forum: 'Zo is Wietske niet, dat heeft ze vast niet zo gedaan.' En ‘s avonds moest ik naar een bijeenkomst met Europarlementariërs. Eigenlijk wil je wel in het keukenkastje kruipen.
Is ze dat?
Kom ik binnen in zo’n hele grote zaal, die roezemoest. Al die partijgenoten. In één keer valt die zaal stil. Is ze dat? Maar ik was met opgeheven hoofd de zaal ingelopen en was midden voor het sprekerpodium gaan zitten. ‘Ja. Ik ben het. Jongens, dat vliegveld moet groter, voornamelijk vanwege de vakantiegangers. We moeten toch zuinig zijn met fossiele brandstoffen. Ik had gewoon de pech dat er een journalist naast me stond die zag wat er gebeurde.' De fractievoorzitter zei: ‘Wietske, dit moet worden uitgepraat.’ 'Natuurlijk moet dat uitgepraat worden,’ zei ik tegen hem, ‘en jij gaat mee!‘Uitpraten in imponeerstoelen
Kom je daar op het provinciehuis. Hele grote leren imponeerstoelen. De gedeputeerde daar en ik hier in zo’n stoel. Ik weet dat je dan moet gaan zitten alsof je in een luie stoel zit. Niemand zegt iets behalve de fractievoorzitter: ‘Dat heeft Wietske vast verkeerd begrepen.’ Gedeputeerde: ‘Het was mijn bedoeling dat zij eens een keer ophoudt met haar neus overal in te steken. En daar stond toevallig een journalist bij. Nou, en?’ En ik: ‘Ik vind het hartstikke goed en eerlijk dat dat de bedoeling was. Duidelijk, en hoe nu verder?.’ ‘Ze mag ook nooit meer met mijn ambtenaar Economische Zaken praten.’ Bizar voorstel natuurlijk. Maar ik zeg: 'Ja, goed, dan zal ik daar niet meer mee praten.’Ik denk, dat geldt alleen voor het provinciehuis. Ik kwam hem korte tijd later tegen op straat en zei dat ik hem geen vragen meer mocht stellen. Dat gaat het hele provinciehuis door. Toen hadden we na de vakantie fractievergadering. De luchthaven stuurde de nota netjes naar de stichting Rondom Vliegveld Eelde. Dus op de eerstvolgende vergadering zeg ik tegen mijn fractiegenoten: ‘Is het niet merkwaardig dat de actiegroepen dit boekje zo toegestuurd krijgen en dat ik er een groot probleem over kreeg met de gedeputeerde?’
Dat was het laatste woord dat erover is gevallen.
In gesprek met:
Wietske Jonker-Ter Veld (1943)
Zutphen in de regen.
Impressie van Wietske Jonker-Ter Veld.