In gesprek met: Trudie Willems
April 2009, Over omgaan met verlies, Elisabeth Kübler-Ross, dochter Hanneke, Beppe, goed afscheid nemen, dingen die bij elkaar komen, beroepskrachten en prachtige uniformen.Trudie Willems is verpleegkundige, eigenlijk al vanaf haar jonge kinderjaren. Ze werd kort geleden gevraagd voor de functie van coördinator palliatief netwerk Oost-Achterhoek. Niet in eerste instantie vanwege haar verpleegkundige achtergrond, maar vanwege haar jarenlange verbinding met de EKR (Elisabeth Kübler-Ross Stichting) In deze nieuwe functie komt alles bij elkaar wat ze in haar leven aan goeds en groot verlies doormaakte, wat ze daarmee heeft kunnen doen en wie ze daardoor is geworden.
Zo'n prachtig uniform
Ik had een tante, een schoonzusje van mijn moeder, die zat in de verpleging. Toen ik heel klein was, werkte ze vlakbij ons in het ziekenhuis en dan kwam ze wel eens langs met zo’n uniform aan. Dat vond ik zo geweldig. Dat wou ik ook. Als ik bij mijn oma thee ging drinken, dan kreeg ik altijd het theelepeltje met Florence Nightingale erop, want ik wou ook in de verpleging, en op een verkleedfeestje ging ik altijd als zuster.Als er iemand ziek was thuis, mocht ik daar ook altijd voor zorgen. Want jij gaat in de verpleging.
Studeren, werken en lesgeven
Het eerste jaar na school heb ik in een instelling voor volwassen lichamelijk gehandicapten gewerkt. Ik was nog te jong voor de opleiding. Daarna heb ik een aantal jaren op de kraamafdeling gewerkt. In Zutphen deed ik de kinderaantekening en werkte ik ook een paar jaar. Toen kwam ik bij de kruisvereniging, als kraamzorgverpleegkundige, bij de mensen thuis. Ik gaf ook les. Theorie- en praktijklessen aan kraamverzorgenden in opleiding.Een poos niet gewerkt
Onze dochter Hanneke werd ziek en stierf toen ze zeven jaar was. Toen heb ik een poos niet gewerkt. Later weer wel, bij een particulier thuiszorgbureau als verpleegkundige. De afgelopen zeven jaar heb ik gewerkt als verpleegkundig avond- en nachthoofd in een verzorgingshuis.En nu ben ik dus net per 1 maart begonnen als coördinator van palliatief netwerk Oost-Achterhoek.
Palliatief netwerk
Ik zit al vijf jaar als vrijwillige vertegenwoordiger bij een vrijwilligersorganisatie van een palliatief netwerk in Zutphen. Toen bleek dat er in Winterswijk een vacature in die richting was. Het is kennelijk de Raad van Bestuur ter ore gekomen dat ik dat al jaren doe en dat ze mij misschien konden vragen om tijdelijk in te vallen in die functie. Ja, op basis van mijn vrijwilligerswerk. Ja ja, gevraagd op mijn vierenvijftigste! Ik vond het zo’n leuke vraag.Dingen komen nu voor mij samen
Als ik had moeten solliciteren, had ik het vast niet leuk genoeg gevonden. Maar dit is echt iets voor mij. Omdat het heel veel dingen samenbrengt. Uiteenlopende dingen die ik al gedaan heb in dit leven.Ik zit al jaren in dat palliatieve gebeuren, voor een groot deel als vrijwilliger, maar ook in het verpleeghuis was veel directe palliatieve zorg. En ik ondersteunde mensen om die speciale zorg te geven. Bovendien gaf ik daar cursus in: ‘Zorg voor de zorgverlener binnen de palliatieve zorg.’
Aandacht voor het levenseinde
Dat coördineren brengt gewoon heel veel kwaliteiten samen die ik in de loop van mijn leven heb ontwikkeld. Wat heel bijzonder is dat de mensen waarmee ik werk allemaal hier terecht zijn gekomen na een eigen groot verlies. Ze reiken uit naar anderen voorbij hun eigen verlies en geven er zo zin aan.Het werk is totaal anders dan mijn heel praktische baan hiervoor in het verpleegtehuis. Dat was aan het bed. Dat is dit niet. Maar het komt wel heel dicht in de buurt. Van alles regelen en organiseren daaromheen. Maar ook het gewone publiek bekender te maken met deze vorm van zorg. Die aandacht voor het levenseinde; daar ligt nog een groot braak terrein waar men liever niet aan wil denken.
Al mijn kwaliteiten en mijn ervaring worden nu aangesproken
Ik geniet er mateloos van dat alles wat ik in huis heb aan bod komt. Het is voor een halfjaar. Ik heb in het verpleegtehuis een halfjaar onbetaald verlof gekregen om dit te kunnen doen. Nu wordt het ook nog een echte vacature. Ze zijn verplicht om een sollicitatieprocedure op te starten. Ze mogen niet stiekem tegen mij zeggen: kom maar. Maar ik zal zeker solliciteren. Ik ga het gewoon doen.Confrontatie met leven en dood
Zodra je begint te werken in de gezondheidszorg, wordt je geconfronteerd met leven en dood. Toen ik in de kraamzorg werkte, stierven er ook baby’s. Ik heb toe altijd al gemerkt: voor wie niet bang is en er gewoon bij durft te zijn, het durft aan te zien en durft te luisteren, brengt het iets heel speciaals op gang.Ouwe Beppe
Het is eigenlijk begonnen met mijn ouwe Beppe. Haar oudste zoon overleed toen hij tien was. Het broertje van mijn vader. Beppe wou altijd heel graag vertellen over haar zoon. Als kind heb ik daar heel vaak naar geluisterd.
Haar hele leven, ze werd negentig, hing daar ook zo’n levensgroot portret in hetzelfde hoekje. Ze vond het fijn om dat te vertellen. Toen er een kleinkind geboren werd, mocht ik gewoon zeggen: Ik vind dat hij zo ontzettend op Jan lijkt. Haar kind was heel intens aanwezig. Ik mocht vragen; hoe was dat nou ook alweer? Achteraf zag ik hoe goed het haar deed om erover te praten.
Omgaan met verlies verandert je diepgaand
Mijn dochter overleed toen ze zeven was. Zolang je midden in een dergelijke aangrijpende gebeurtenis zit, weet je niet hoe je dat verandert. Achteraf zie ik dat het heel goed is geweest om daar maar helemaal in weg te zakken. Daar de tijd voor te nemen. Van onder uit de put weer op de been te komen. Laat het maar gebeuren.Er was wel hulp, maar uiteindelijk moesten we heel goed naar onszelf luisteren. Wat hebben we nodig en wat werkt het beste? Het was niet eenvoudig voor Constant, mijn man, en mij. Daar hebben we ondersteuning bij gehad en dat heeft ons heel erg goed gedaan.
Vooral de spanning uit zien te houden
De vrouw die ons ondersteunde heeft ons laten zien dat je het uit moet houden. Dat je na zo’n ingrijpend verlies geen ingrijpende beslissingen moet nemen. Dus niet gaan verhuizen, niet gaan scheiden. Geen grote dingen doen. Maar het zo goed mogelijk proberen vol te houden. Dat was echt een hele goeie.Elisabeth Kübler-Ross Stichting
In die tijd ben ik bij de EKR terechtgekomen. De Elisabeth Kübler-Ross Stichting. Die organiseert ontmoetingsgroepen voor rouwenden. Het heeft mij ook heel erg geholpen om tot in het oneindige mijn verhaal te mogen vertellen. Niemand zei; ga maar lekker een wandelingetje maken, dan trekt het wel bij. Ik mocht erbij huilen of ik mocht stil zijn. Maar geen commentaar, dat was echt heel heilzaam.Daarom ben ik toen ik me beter begon te voelen van alles gaan doen, ook in die rouwbegeleiding. Daaruit is mijn hele EKR carriere (vrijwilligerswerk) ontstaan. Ik ben binnengekomen als hulpvrager en heb daar vervolgens allerlei kwaliteiten ontwikkeld tot en met leidinggeven toe.
Ik heb het altijd een van de mooiste kanten in het verpleeghuis gevonden. Het begeleiden van stervenden en hun familie.
Het mooiste werk - de praktijk
In de laatste nacht in mijn vorige baan in het verpleeghuis overleed een oude man. Ik heb veel voldoening ontleend aan het ondersteunen van degene die hem verzorgde, van zijn vrouw en in een later stadium hun dochter. Zijn vrouw was steeds aan hem aan het schudden en wilde hem terughalen. En de verzorgende deed dat eigenlijk ook. Ik had juist het gevoel; we moeten hem met rust laten. Deze man wilde dat niet. Normaal ook al niet. Hij wilde sowieso niet aangeraakt worden. We wisten niet helemaal hoe dat aangepakt moest worden.Zijn vrouw was de nacht daarvoor al heel vroeg wakker gemaakt door de verzorgende en was helemaal van streek. En dat was niet goed. Want daardoor kon die man helemaal niet goed wegkomen. Toen belde aan het einde van mijn dienst, vroeg in de morgen, zijn dochter op. Ze vertelde me;’Hij krijgt de kans niet, mijn moeder zit er bovenop.’ Met haar heb ik een heel gesprek gevoerd over onderwerpen als ‘zij heeft ook recht om afscheid te nemen van de man waar ze vanaf haar vijftiende al mee omgaat. Een kind is naar haar vader toe heel anders dan een vrouw naar haar man.’
De dochter had ook heel veel boosheid naar haar vader, dat heeft mij geholpen om het zo te doen zoals we het gedaan hebben. Zij wilde heel graag dat haar vader de ruimte kreeg om te gaan. Door dat gesprek met haar kreeg ik het gevoel dat het goed was om hem echt de ruimte te laten. Hij zou zeker niet in een volle kamer sterven. Hij trok zich altijd al heel erg terug. Dement als hij was, dat deed hij gewoon.
Dus die volgende nacht heb ik tegen die verzorgende gezegd, als zijn partner gewekt moet worden, roep je mij eerst. Dan kijken we samen wat we moeten doen. Want die vrouw houdt het niet vol en voor die man werkt het waarschijnlijk ook niet. Hij stierf vlak voordat zijn vrouw gewekt werd. Die heb ik toen heel rustig wakker gemaakt. En kalm verteld dat hij zojuist heel rustig was overleden. Ze kwam overeind en zei: 'Goddank.' Ze was er heel blij mee. De dochter kwam in de loop van de nacht en die viel me huilend om de hals. Dat was heel intiem en heel bijzonder.
Werken met beroepskrachten
Ik vind het heel fijn om te laten zien dat je ook in zo’n instelling met beroepskrachten toch zo goed mogelijk werkelijke zorg kunt geven. Dat willen we zo graag. We willen goede zorg geven. En laten zien dat het niet alleen in een Hospice en in de thuiszorg kan, maar dat heel ook gewoon in een reguliere instelling. De dochter en de vrouw waren zo blij dat het zo goed was gegaan. Voor mij was dat een bevestiging. En we gaven ze lekker soep en brood en koffie en thee.Goed afscheid nemen is belangrijk
Als je een groot verlies overkomt en dat is ook het verliezen van je werk, wat ik dan heel erg belangrijk vindt is dat je goed afscheid neemt. Komt ook van Kübler-Ross. Dat heb ik nu gedaan in deze baan in het verpleegtehuis. Ik wilde eigenlijk helemaal niet van werk veranderen. Ik had het zo naar mijn zin. Ik dacht ik zit er al zeven jaar en ik kan er nog gemakkelijk een poosje aan vastplakken.Maar de functie werd veranderd. We werden als leidinggevenden ingezet op een afdeling, waren niet meer boventallig. Het overkoepelende aspect van oog hebben voor en ondersteunen van, was gewoon helemaal aan het verdwijnen. De functie was dus veranderd en toen kwam die leuke vraag. Zodra ik wist dat het in de toekomst mogelijk een vacature zou worden in Winterswijk, dacht ik, straks kom ik helemaal niet terug.
Wat doe ik? Ik ga gewoon afscheid nemen. Ik heb een hele stapel van dezelfde kaarten gekocht. Met mooie vlinders erop. En alle afdelingen en de verpleeghuisartsen en de apotheek en het trefcentrum, de technische dienst en iedereen daar waar ik goed mee heb samen gewerkt, heb ik een kaart geschreven: Dat en dat ga ik doen. Ik weet niet zeker of ik terugkom, maar ik heb hier met veel plezier gewerkt. Ik vind dat jullie dat goed doen en ik hoop dat dat zo blijft, want heel veel dingen die heel goed gedaan worden, worden helemaal niet zo vaak benoemd.
Ik heb elke kaart net weer iets anders gemaakt. En voor de collega’s heb ik allemaal een klein opschrijfboekje gekocht, dat hebben we nodig in het werk. Ik heb voor iedereen een spreuk uitgezocht en die in dat boekje geschreven. Mooi ingepakt en aan de buitenkant wat versierd. In een mandje en ook zo’n kaart erbij.
Vanuit vrijheid
Toen had ik het gevoel: nu is het goed. Nu heb ik een punt gemarkeerd, Als ik terugkom is het goed en als ik daar blijf is het ook goed. Ik kreeg zulke leuk reacties. Hele leuk kaarten, daar was ik heel verrast over. Toen had ik het gevoel dat ik los was, vrij was, om te gaan doen waar ze me voor hadden uitgenodigd. Juist als je met hele leuke mensen werkt, is het heel lastig om weg te gaan.Dat heb je met ontslagen worden ook. Maar nu wil ik helemaal niet meer terug. Doordat ik me losmaakte van het ene, kon ik ook volop gaan voor het andere.
In gesprek met:
Trudie Willems (1954)
