Realistisch Optimisme voor 40 & 50 plus

(2e) Paradox van de Tweede Groei

Voor onze ‘Tweede Groei’ is dit eveneens van groot belang (pessimisme en negativisme helpen ons in ieder geval niet vooruit). Optimisme stimuleert ons om open te staan voor alternatieven, bewuster na te denken, risico’s te nemen en door te zetten.

Het is één ding om het belang van optimisme in te zien; optimistisch te blijven na pakweg zo’n halve eeuw van ups en downs is iets geheel anders. Veel mensen kiezen met het verstrijken der jaren daarom voor de gemakkelijke weg: je verwachtingen naar beneden toe bijstellen, je instellen op ‘minder’.

Moedig realisme

• Sadler: ‘We leven in een wereld die we vaak niet kunnen begrijpen en hebben niets aan het verleden om de toekomst te kunnen voorspellen.’
• Tom Peters (managementgoeroe): ‘Als je niet in de war bent, heb je niet goed opgelet.’
• Bill Moyers (journalist): ‘Onze geseculeerde en verwetenschappelijkte samenlevingen worden belaagd door geweld, morele chaos en doelloosheid, waardoor iedere mobiliserende toekomstvisie verdwenen is, met uitzondering van hedonisme en consumentisme.’ ‘ ...Overal heerst het gevoel dat alles wat vastlag is losgeslagen.’
• Peter Drucker (marketing- en managementexpert): ‘Iedereen die deze eeuw heeft overleefd en optimistisch is, is een dwaas.’

Dilemma

Ofwel: hoe kunnen wij het optimisme krijgen dat we nodig hebben om te groeien, zonder de realiteit te ontkennen. Misschien is in dit verband de term ‘moedig realisme’ beter op zijn plaats.

Realistisch optimisme

De veertiende-eeuwse Engelse mystica Julian van Norwich inspireert al generaties lang vele mensen met haar realistisch optimisme.

‘Ik geloof dat ik zorgen, tegenslagen en angsten zal hebben.’ Toch hield zij vol: ‘Ik geloof dat ik nooit ten onder zal gaan.’

De betekenis van realistisch optimisme

Door optimisme zonder kennis van zaken maak je jezelf iets wijs en ontken je de werkelijkheid. Voor een gezonde ontwikkeling is een heldere kijk en een realistische inschatting nodig. Wij kunnen niet groeien als we onze werkelijkheid ontkennen.

Martin Seligman (hoogleraar psychologie University of Pennsylvania) is specialist op het gebied van cognitief gedrag. Hij stelt:

‘Optimisme is een positief rationeel perspectief en een effectief middel tegen pessimisme. Het cruciale verschil tussen optimisme en pessimisme is de manier waarop we tegen onszelf aanpraten over onze mislukkingen.’

Toen Edison na duizend pogingen eindelijk een goed werkende gloeilamp uitvond, vroeg een journalist hem hoe hij telkens weer door kon gaan na al die mislukkingen. Verstoord merkte Edison op:

‘Het waren geen mislukkingen, maar noodzakelijke stappen op weg naar de oplossing.’

Niet genetisch

‘Uit mijn onderzoek kwamen bepaalde eigenschappen naar voren die deel uitmaken van optimisme. Twee daarvan zijn hoop en vertrouwen. Hoop laat ons zien wat mogelijk is. (Zelf)vertrouwen en geloof in onszelf vormen het fundament voor nieuwe initiatieven en ons vermogen om te recupereren.’

Stel dat Edison destijds tegen zichzelf gezegd had ‘dat kan ik helemaal niet’. Dan was hij na één of slechts enkele pogingen gestopt met uitvinden. In plaats daarvan hield hij zichzelf voor: ‘ik kan en ik zal’.

Of zoals Rosabeth Moss Kanter (Hoogleraar Harvard University) voorspelde in een lezing voor zakenmensen:

‘De jaren voor ons worden de beste.... dat wil zeggen voor degenen die het juiste evenwicht vinden tussen hun dromen en hun discipline.’

Maar als het niet lukt...

• 'With a little help from my friends'
  Nancy, succesvol na een periode waarin haar leven op een nachtmerrie begon te lijken:

  ‘Het eerste wat ik leerde was om hulp te vragen. Dat mocht thuis nooit. Ik moest mijn kruis dragen en aan anderen denken, geven en niet nemen. Ik moest leren dat andere mensen je iets kunnen geven en dat je heel veel aan anderen kunt hebben. Ik hef mijn armen niet meer op met een ‘Ik geef het op’. Ik heb goede vrienden die ik in vertrouwen kan nemen. Zij vertellen me dat ik het helemaal mis heb of stellen mij juist gerust.’

• Zelfvertrouwen door helder te krijgen wat je wilt
  Sommige mensen leren in hun jeugd niet om optimistisch te zijn, maar dat betekent niet dat je het later niet kunt leren. Karin:

  ‘Voor mij was het moeilijk om uit de sleur te breken. Plicht is er bij ons thuis ingehamerd. Ik vond het moeilijk om erachter te komen wat ik nu echt wilde. Ik had ook altijd gedacht dat ik niet goed kon leren. Maar op de avondschool kwam ik erachter dat die mening over mezelf niet klopte. Ik haalde goede cijfers en kreeg een studiebeurs.’

  Het is moeilijk om de overtuigingen (belief systems) die wij over onszelf hebben te herkennen, te benoemen en vooral te herzien. Een van de meest voorkomende overtuigingen is misschien wel ‘ik ben niet goed genoeg.’ Het formuleren van een herkenbaar doel waar je energie door krijgt en wat opwinding bij je veroorzaakt is een goed startpunt voor verdere groei.
• Doelbewuste actie
  Een duidelijk en energie gevend doel voor ogen hebben is niet voldoende. Er moet iets gebeuren, er moet actie zijn. Gerichte actie om dit doel gestalte te geven, te verwezenlijken, te realiseren. Uit die actie komen plezier en energie naar voren. Het doel komt voort uit inspiratie, het contact met je innerlijke bron. Actie en discipline geven dit vorm en gestalte in de wereld.
• Omwegen benutten
  Hoeveel visie, doorzettingsvermogen en zelfvertrouwen wij ook hebben, toch kan het soms moeilijk zijn om door te gaan op de ingeslagen weg. Onze ‘reis’ verloopt niet voorspoedig en wordt belemmerd door onverwachte tegenslagen. Wat te doen als ons plan niet lijkt te werken en ons optimisme ons in de steek laat?
  Professor Csikszentmihalyi (professor psychologie, University of Chicago):

  ‘Als wij verlamd dreigen te raken door tegenslag kunnen we de zaak weer in de hand krijgen door onze psychische energie in een andere richting te investeren, in iets heel anders. Als alles wat iemand wil, gedwarsboomd wordt, moet hij een ander zinvol doel zoeken om zich in te ontplooien. Dan... is hij subjectief vrij... Het maakt niet uit (wat we doen) zolang we maar greep hebben op wat er gebeurt.’

• Gevoel voor humor ontwikkelen
  Een andere manier om optimistischer te worden (en te blijven) is bewust een gevoel voor humor te ontwikkelen en te koesteren. Door al te serieus met onszelf bezig te zijn wordt ons optimisme langzaam gesmoord.

  Karen: ‘Humor is heel belangrijk. Volgens mij gebeurt er iets met je lichaam als je lacht. Lachen is goed voor je. Ik ben nogal zwaar op de hand, heel anders dan mijn man, die van elke situatie de lol wel kan inzien. Ik moet leren de grappige kant van een situatie te zien. Ik merk dat, als ik ergens om lach het niet meer zo vreselijk of zo belangrijk is.’

  Gevoel voor humor krijg je door de ongerijmdheden in een situatie te onderkennen en erom te lachen. Daarbij is het belangrijk dat je leert om om jezelf te lachen. Soms loopt een situatie zo uit de hand dat je niets anders meer kunt doen dan erom te lachen. Leren lachen, vooral om onszelf, kan ons optimisme een noodzakelijke opkikker geven.

Samenvattend:
Strategieën naar een realistisch optimisme

• Uw situatie eerlijk inschatten en een toekomstperspectief ontwikkelen waarin rekening wordt gehouden met hindernissen en angsten, maar waarbij de nadruk ligt op uw sterke punten en andere middelen die u kunt aanspreken.

• Mislukkingen leren zien als noodzakelijke ‘stepping-stones’ op weg naar de oplossing of naar uw doel.

• Uzelf voor de geest halen waar u naartoe wilt - de nadruk leggen op dat wat u kunt en daar van uitgaan (inspiratie).

• Hulp en steun vragen en accepteren van vrienden, familie en anderen die u met raad en daad kunnen bijstaan.

• Uitdagingen aangaan waarmee u zelfvertrouwen kunt opbouwen en erachter kunt komen wat u werkelijk wilt.

• Uw dromen tot uiting brengen in een doelbewust plan.

• Als u vastloopt, de tussentijd gebruiken om uw interesses in andere banen te leiden en alternatieven te onderzoeken.

• Uw innerlijke overtuigingen (belief systems) eerlijk onder ogen zien.

• Uw gevoel voor humor ontwikkelen en ervan genieten.

• Uw leven in eigen hand nemen door keuzes te maken die u dichter bij het gewenste resultaat brengen.