In gesprek met: Louise Kleinherenbrink
Januari 2006. Interview met Louise Kleinherenbrink (53), kunstschilderes en docente.
Creativiteit in alles, wat je ook doet
Toen je me vroeg wat creativiteit in de ruimste zin voor mij betekent, bedacht ik dat het voor mij alles te maken heeft met ‘veerkracht’. Creativiteit helpt je om jezelf iedere keer weer te vernieuwen. Dat heeft met meer te maken dan met kunst alleen. Het gaat over ‘iets nieuws scheppen’, iets toevoegen aan de wereld dat er eerder nog niet was.Ik neem de dingen die om mij heen gebeuren in me op. Daaruit creëer ik dan zelf iets nieuws. Ik wil niet iets nabootsen, maar mijn eigen unieke bijdrage leveren aan de wereld. Ik heb me wel eens afgevraagd, of je alleen beeldend kunstenaar of schrijver zou kunnen zijn, wanneer je geniaal bent. Dat is niet zo. Talent alleen is niet voldoende. Het is mooi meegenomen, maar je moet er wel zelf iets mee doen, ermee aan de slag gaan.
Men zegt wel eens: het is voor een deel inspiratie, maar voor een even groot deel transpiratie. Mijn schilderen is bijvoorbeeld echt niet vanzelf gegaan. Het is vanaf het begin een worsteling geweest. Ik heb niet de gave die bijvoorbeeld Mozart had: dat er zomaar, als het ware zonder inspanning, iets prachtigs te voorschijn komt.
Interesse in tekenen en schilderen
Op de lagere school vond ik tekenen en schilderen het meest plezierig om te doen. Er is echter nooit een tekening van mij opgehangen in de klas. Maar dat interesseerde mij ook niet. Ik vond het gewoon het leukste wat er te doen was. En dat is eigenlijk altijd zo gebleven.Ik ben later naar de kweekschool gegaan, omdat ik dacht dat er veel zou worden getekend en geschilderd. Ik wist toen nog niet dat er kunst-academies bestonden. Vanuit het onderwijs heb ik wel LO tekenen en MO tekenen en schilderen gedaan. Dat was heel nuttig om het vak te leren, om niet enkel je eigen impulsen te volgen, maar het ambacht onder de knie te krijgen.
Als ik aan het schilderen ben, word ik als het ware verliefd op wat ik aan het doen ben. En datzelfde ken ik ook uit het gewone leven. Bijvoorbeeld in de tuin: als de eerste bloem bolletjes verschijnen. Dan ploeter ik daar echt mee. Het is dan of, zowel door het wonder van de natuur als door mijn geploeter, alles werkelijk nieuw wordt.
Vrij worden of vrij zijn
Ja, alles wordt steeds nieuw. Dat is ten diepste ook zo gebleven toen er heel onverwachte dingen gebeurden, zoals de plotselinge dood van Leo (Leo Giesen, Louise’s echtgenoot, psycholoog-psychotherapeut). Dan sta je voor de keuze: ga ik helemaal in de ellende zitten of ga ik verder met mijn leven, terwijl je - begrijp dat goed - alle ellende meeneemt.Ton Lathouwers, mijn beste vriend, vertelde eens een verhaal van Carlos Castaneda, waarin hij beschrijft hoe hij ooit, op een wanhopig moment in zijn leven, bij een wijze oude Indiaan op bezoek kwam. Er ontwikkelde zich toen het volgende gesprek:
’Ik wil vrij worden.’
‘Nou, dan wordt je toch vrij.’
‘Maar dat ben ik juist helemaal niet.’
‘Hoezo dan?’
‘Ik voel me als iemand die gekluisterd is aan een enorm rotsgebergte. Ik heb innerlijk geen enkele bewegingsvrijheid.’
‘Wel, dan vlieg jij volkomen vrij door heel het universum als ‘iemand die gekluisterd is aan een rotsgebergte’. Je kunt namelijk totaal vrij zijn, terwijl je toch gekluisterd bent aan jouw rots. Neem die rots gewoon mee.’
Jouw "rots" neem je overal met je mee
Hier wordt iets heel fundamenteels onder woorden gebracht: wat je ook op je bordje hebt of in je rugzak draagt, dat is wat je altijd en overal meeneemt. Maar het is tegelijk ook wat jou je eigen, specifieke kansen geeft.Ik heb zelf een heel lange depressieve periode meegemaakt, al voor de dood van Leo. Dan heb je bijna geen keuze meer. De enige keuze die je hebt is: het te ondergaan en de hulp en de raad accepteren die je van anderen krijgt. Hopen dat je een goede psychiater treft. Hopend dat je medicijnen aanslaan. Maar het belangrijkste was toch: het verlangen om te veranderen, ook al heb je dan geen enkel handvat. Sterker nog: het lukte me alleen om hulp te ontvangen, juist omdat ik wilde veranderen.
Pompbediende, automonteur of schroefjes sorteren
Na Leo's dood moest ik self-supporting worden. Voordien verdiende ik geld met het maken van schilderijen en had ik inkomen uit de administratie van de praktijk die wij samen deden. Vier weken na Leo's dood kreeg ik een oproep: ik moest solliciteren voor pompbediende. Ik kon ook schroefjes gaan sorteren. En ik kon ook nog automonteur worden. Aan mij de keuze.Toen ik dat hoorde dacht ik: als ik gedwongen wordt dat te doen, stap ik nog liever uit het leven. Ik had tenslotte toch nog mijn onderwijzeressen-diploma. Daar werd niet eens naar gekeken!
Ik heb toen veel geluk gehad: ik kreeg uiteindelijk een nabestaandenpensioen. Ik heb ook het boeddhistische secretariaat van Leo overgenomen. Daarnaast ben ik begonnen met het geven van schilderlessen. Maar ik heb altijd geweigerd om iets te doen dat niet bij mij paste. Het bleef moeizaam. Maar in elk geval kon ik rondkomen op een manier waarbij ik trouw bleef aan mezelf, op een manier die mij bovendien echt aansprak.
Ongebaande paden aflopen
Mijn vier kinderen zijn voor mij ontzettend waardevol. Zij zijn nu tussen de 21 en 31 jaar oud. Ik hoop dat ze in het leven hun eigen weg zullen vinden en niet zullen buigen voor de materialistische verlokkingen van onze tijd. Maar ik vertrouw erop, dat ze nooit vanwege het grote geld hun ziel zullen verkopen.Ja, ik heb mijn kinderen bewust veel van mijn eigen kijk op het leven meegegeven, onder andere door ze naar de Vrije School te sturen. Ik kende de verschillende typen scholen natuurlijk al door mijn opleiding voor onderwijzeres. Ik wilde niet, dat alleen het intellect van mijn kinderen zou worden ontwikkeld. Ik wist, dat er op de Vrije School veel gedaan werd aan muziek, toneel en schilderen. Daarom koos ik voor dit schooltype. Bovendien hebben mijn kinderen daar ontzettend geluk gehad met hun leerkrachten.
Je hart volgen
Door dit alles zijn zij beweeglijke mensen gebleven. Overigens zijn Leo en ik nooit de gebaande wegen gegaan. Ook daarover hebben we dikwijls met onze kinderen gesproken. Zij hebben dan ook alle vier na het heengaan van Leo gezegd: "we zullen in ons leven alleen ons eigen hart volgen en alleen geloven in wat wij diep in ons zelf ervaren". Niemand van de kinderen is in de kunst gegaan. Ze hebben allemaal een beroep in de zorg gekozen, net als Leo dus. Volgens mij zit Leo na zijn dood daarboven een beetje aan de touwtjes te trekken. Leo zei overigens altijd: "ik vind ook mijn beroep een kunstzinnig beroep, omdat je op allerlei manieren moeten proberen uit te vinden, hoe mensen de draad weer op een totaal nieuwe manier op kunnen pakken".Crisis is ook altijd een nieuwe kans
Als je werkelijk vastzit, moet je eerst proberen om veel dingen in je eigen leven te relativeren. Je zit dikwijls zo vast omdat je denkt: ‘het leven moet zus of zo’. Je zit bijvoorbeeld vast in een baan. Of je raakt juist geblokkeerd, omdat je die baan bent kwijtgeraakt.Ik zou iedereen aanraden dan echt de tijd te nemen voor zichzelf. Je kunt je dan afvragen: "wat geeft mij echt plezier in het leven?" Neem de tijd, neem afstand van de mallemolen die de maatschappij geworden is. Geniet zonder je schuldig te voelen. Ik vind, dat er in deze maatschappij veel te veel de nadruk wordt gelegd op geld verdienen als hoogste waarde, op het leveren van een economische bijdrage aan de maatschappij als het enig nuttige. Maar wanneer je gewoon rustig rondloopt door de stad of een vriendelijk praatje maakt met iemand, is dat naar mijn diepe overtuiging ook een grote bijdrage aan het leven. Maar die bijdrage wordt helaas op geen enkele manier gewaardeerd.
Dus wanneer je op een moment van bestaanscrisis niet meteen de handvaten aangereikt krijgt die je nodig hebt, kijk dan of jij iets kan doen voor een ander. Bij de pakken neerzitten werkt niet. Ga met iemand wandelen, poets iemands huis, brengt een bezoekje, schilder iets moois. Relativeer je eerdere doelen in het leven en probeer je verwachtingen opnieuw te benoemen. En … neem heel veel tijd. Weet dat wanneer je vastzit, je steeds ook altijd een nieuwe kans krijgt, nieuwe mogelijkheden hebt.
"Ja" blijven zeggen, vooral als je het moeilijk hebt
Jij hebt bijvoorbeeld ook altijd de mogelijkheid, om te ontdekken dat het leven totaal anders in elkaar zit dan jij tot dan toe hebt gedacht. Dat vind ik trouwens precies creativiteit. Niet zeggen wanneer ik vastzit: "ik ben mislukt". Wanneer je rijper en ouder bent kun je ontdekken, dat er nog ontzettend veel andere, nieuwe mogelijkheden zijn om een goede bijdrage te leveren aan de wereld.Ik heb gewoon "ja" gezegd tegen het werk dat op mij afkwam na Leo's dood. Ik heb me niet afgevraagd of ik dat dan ook meteen tot mijn 65e zou kunnen doen. Ik heb geprobeerd te vertrouwen dat ik het dan wel zal weten. Natuurlijk is dat soms erg moeilijk. Ik ken mensen van in de tachtig die mij gezegd hebben: "ik heb altijd alles gekregen wat ik nodig had. Maar dat betekent niet dat ik alles gekregen heb wat ik wilde." Zo'n uitspraak heeft mij zeker geholpen om verder te gaan en te blijven vertrouwen. Ook al kun je in je eigen levenssituatie soms niets concreets doen aan de grote wereldproblemen die je blijven bezighouden. Je moet het dan maar een tijdje uithouden in dat kleine kringetje rond jezelf. De Griekse schrijver Nikos Kazàntzaki zegt ergens:
Probeer een mens te verzorgen in je leven, een boom, een tuin, een dier. Als ieder mens dat doet, wordt het een goede wereld.Hoe jij in jouw eigen leven een bijdrage kunt leveren aan de wereld, daar moet iedereen zijn eigen, unieke antwoord op proberen te vinden. Juist dat hoogst persoonlijke antwoord maakt het leven tot kunst.
Uiteindelijk denk ik dus, dat elk mens in wezen een kunstenaar in zich heeft, een levenskunstenaar.
Ik wil besluiten met een opmerking van de katholieke priester en tegelijk hindoeleraar Raymondo Pannikar, die dit alles op een even korte als krachtige wijze uitdrukt:
De grootste vergissing die wij kunnen begaan is dat we niet de plaats innemen in het heelal die voor ons bestemd is!
In gesprek met:
Louise Kleinherenbrink
Interview Boeddhistische Omroep Stichting
(april 2007)
Werk
Tentoonstellingen
