In gesprek met: Gert Dijs
Oktober 2006
Het roer om...
Gert Dijs: Toen ik 53 was (1998) heb ik een belangrijke wijziging in mijn carrière meegemaakt. Ik werkte in het onderwijs en had als instelling: ‘ik maak dit af, tot mijn pensioen.’ In onderwijskringen vraagt men dat heel vaak: ‘Hoe lang moet jij nog?’ Ik ben zo’n vijfentwintig jaar schooldirecteur geweest, op een school voor speciaal basis en voortgezet onderwijs.Aanvankelijk met heel veel plezier, maar tegen de tijd dat mijn vijftigste naderde werd dat veel minder. Op mijn 53e was het helemaal op.
Het 'oude' voldeed niet meer
De mechanismen die ik lange tijd kon gebruiken in mijn directiefuncties werkten op een gegeven moment niet meer. Dat had te maken met het feit dat scholen gingen fuseren en ik op een functie kwam, weliswaar een directiefunctie, maar waar ik eigenlijk overbodig was. Dus ook geen gezag had. Dat was een heel emotioneel moment. Ik had de neiging om het te wijten aan alle fusies, dat mensen mij niet serieus namen, dat er spelletjes gespeeld werden. Ik was nog niet in staat naar ‘mijn eigen stuk’ te kijken. Dat heeft tot een crisis geleid.Lot in eigen hand
De koek was op en toen dat eenmaal duidelijk was, heb ik zelf het besluit genomen mijn ontslag in te dienen. Ik heb het er niet op aan laten komen dat ik ziek werd of op een zijspoor werd gezet. Dat is heel wezenlijk geweest. Op het essentiële moment heb ik het gemarkeerd door zelf een toespraak te houden tegenover mijn collega’s, waarin ik duidelijk heb gemaakt dat ik wilde stoppen en wat de echte reden was waarom ik wegging.Niet gemakkelijk
Dat betekende een periode van ‘hoe moet dat nu verder’, maar gaf me ook het een gevoel ‘ik ben er weer’. Dat wil niet zeggen dat het gemakkelijk was, want op zo’n moment is er even niks meer en ik heb een poosje op de bodem van de put gezeten. Het was zomervakantie en daarna ging die school weer gewoon aan het werk. Zonder mij. Dat was een treurig gevoel. Ik was ook boos. Heel tegenstrijdige gevoelens dus. Aan de ene kant wilde ik het oude loslaten, maar tegelijkertijd wilde ik nog steeds bewijzen dat ik een goede directeur was. Gelukkig ben ik door de beslissing te nemen om weg te gaan dát gevecht niet meer aangegaan, maar het gevoel bleef hangen. Uiteindelijk werd dat voor mij de eerste keer dat ik echt los kon laten.Introspectie als sleutel
In die periode ben ik met introspectie aan de gang gegaan. Direct na mijn ontslag ben ik een outplacementtraject gaan volgen bij van Ede & Partners. Ik werd begeleid door een heel goede psycholoog, een wat oudere man, Din Binkhorst. Die heeft mij geweldig geholpen. Ik kreeg van hem toestemming om een poosje niks te doen. En dan te weten dat ik van Calvinistische huize ben, waar niks doen uit den boze is. Ik ben toen naar mijn huisje in Zuid-Frankrijk gegaan. Midden in de natuur. Dat was buitengewoon vruchtbaar. Daar ben ik weer uit de put geklommen en gaan fantaseren over allerlei dingen die ik wilde gaan doen. Ik dacht aan dingen als: een eigen bedrijf beginnen, schoolreizen naar Frankrijk organiseren of een camping beginnen of uiteindelijk trainingen geven.Nieuwe rollen leren
Ik wist zeker dat ik iets voor mezelf ging doen en dat dat iets anders zou zijn. Ik heb uiteindelijk veel meer zaken opgepakt die bij mij passen, maar de grondtoon van het onderwijs (didactiek) is altijd gebleven. Dat was mijn vak; dat heb ik gewoon meegenomen.Daarnaast leerde ik ook nieuwe rollen: die van coach, die van begeleider. Heb veel moeite gehad om de rol van kennisoverdrager los te laten. Om mensen zelf hun ontdekkingen te laten doen. Ik ben heel vaak in de valkuil gerold, met studenten en met cliënten. Dat ík wist wat goed voor hén was.
Vanaf die periode is het goed met mij gegaan. Ik vond dat outplacement zo leuk, dat ik dat ook wilde gaan doen. Ik ben een opleiding gaan volgen bij Hoogendijk in Driebergen. Sloot mooi aan bij wat ik bij Din Binkhorst had meegemaakt, die als motto heeft ‘ op weg naar het meest vitaliserende levensperspectief.’ Dat is de basis geworden in mijn benadering. Wat vitaliseert jou het meest?
Verleiding om in het oude terug te stappen
Ik heb wat rondgekeken, nog steeds geen baan hebbend. Zo heb ik een poos de kans gehad me te ontwikkelen. Heb nog wel eens een interim-baantje gedaan als schooldirecteur. Ben toen wel in de verleiding geweest. De baan lag er, ik kon er zo weer instappen. Godzijdank, heb ik dat niet gedaan. In die tijd kon ik hier op school (HAN Arnhem-Nijmegen) wat lessen gaan geven in didactiek.Ook heb ik nog een mediation opleiding gedaan, maar dat werk past niet bij mij. Daarna heb ik een coaching opleiding gevolgd. Heftig, over persoonlijke ontwikkeling. Ze gebruikten moderne methoden. Oosterse spiritualiteit bijvoorbeeld; ik leerde er mediteren. Het was erg indringend allemaal. Daar kwam bij dat ik door een persoonlijk verlies heel kwetsbaar was. Kortom: ik vond het zwaar. Dat ik dat allemaal ondergaan heb, zonder onderuit te gaan, heeft veel zelfvertrouwen gegeven.
De lessen hier aan het HAN begonnen hoe langer hoe beter te draaien. Naast lesgeven begon ik al snel supervisie en intervisie te geven. Uiteindelijk heb ik het creatief denken ontdekt. En er is een verbinding ontstaan met wie ik voel dat ik ben. Met mijn intuïtie. Mijn ‘gevoelsdenken’ noem ik dat. Dan gaan dingen niet vanzelf, maar gebeurt er wel veel.
Eerst doen dan reflecteren
Ik ‘reflecteer’ niet meer vooraf, maar achteraf. Als de dingen gebeuren. Mijn reis naar Amerika (2005) in verband met een congres over creatief denken was een soort toefje op de pudding. Ik ging alleen. Heel essentieel. Ben drie dagen voor het congres vertrokken en ben alleen door Amerika getrokken. In een grote Amerikaans auto, muziekje aan, heb ik daar in mijn eentje gedwaald. In een volstrekt onbekende omgeving, heel nieuwe ervaringen opgedaan. Eigenlijk gebeurde er niks opzienbarends. Gewoon wat rondgereden, uitgestapt, in een meertje gezwommen. Ik was alleen, helemaal alleen. En ik was aan het ander eind van de wereld. Dat was nou een jongensdroom. Rijden door een volstrekt vreemd land, waar ik alleen maar over gehoord had.Mijn zwager deed ooit een mooie uitspraak: ‘Om thuis te komen moet je op reis gaan’.
Loslaten om opnieuw inspiratie te vinden
Ik ben daar verdwaald, heb zekerheden losgelaten. En daarna dus dat congres. Alles in het Engels. Met mensen in werkgroepen zitten praten en denken. Gehuisvest op een studentenkamertje. Heel simpel. Ik heb bijzondere mensen leren kennen, heb veel bijzondere ontmoetingen gehad. Zat in een werkgroep ‘Creativiteit in de derde levensfase.’ Precies goed. Dat heeft me zo geïnspireerd, dat ik daar veel mee doe.Geconfronteerd met vrees en verlangen
Op het congres kwam ik opnieuw in de situatie van ‘verdwalen en loslaten’. Op de campus was een labyrint uitgezet, dezelfde opzet als bij de kathedraal van Chartres. Er stonden twee paaltjes aan het begin van het labyrint en met op de ene ‘Fear’ en ‘Desire’ op de andere. Dat ging over mij: Om los te laten en te durven leven en dan zien wat er gebeurt.Labyrint als metafoor
Dat lopen van een labyrint is een prachtige metafoor om bij je kern uit te komen. Dat doe ik soms ook met mensen die ik begeleid. Zo’n labyrint loop je meditatief. Maar je weet een ding: je moet naar de kern van het verhaal. Al lopend ontdek je dat je al heel snel dicht bij de kern komt. Maar voordat je het weet, zit je weer helemaal aan de rand, heel ver weg. Uiteindelijk duurt het heel lang voor je bij de kern aankomt. En dan ben je daar. Wat gebeurt er dan met je, welke beelden zie je dan en welk gevoelsdenken komt er bij je boven.Het mooie van een labyrint is dat je erin gaat en verdwaalt, maar dat je er ook weer uit moet. Ik heb dat ding wel drie of vier keer gelopen, ook toen het congres al was afgelopen. Dat leverde me zoveel op. Ik vond het geweldig om te ontdekken.
Werk dat bij mij past
Ik doe in mijn werk alleen nog maar dingen die bij mij passen. Die gaan dan ook vanzelf. De groepen studenten worden steeds groter, we moeten nu met groepen van achttien gaan werken. Ik draai mijn hand er niet voor om. Grote groepen, waarbij je dingen moet observeren. Ik zit in een prachtige levensfase, waarin je dingen kunt uitdelen.Ik heb onbarmhartige harde klappen gehad in het leven. De situatie rond mijn werk was niet de enige. Inhoudelijk doet het er niet zo toe wat er verder precies gebeurde. Door iedere crisis waarin je belandt, verander je. Ik voel geen rancune meer over wat mij is overkomen.
Ik probeer mensen te helpen in hun loopbaan. Niet alleen je talenten ontdekken, maar vooral wat je drijfveer is. Ik ontmoet daarbij zulke leuke mensen. Ik had er bijvoorbeeld geen flauw idee van wat jullie deden. En ik ontmoet Yoen, die ik een jaar supervisie heb gegeven, bij een borrel en die vertelt wat jullie doen en brengt ons met elkaar in contact.
Trotse vader
Even een toepasselijk verhaaltje van een trotse vader: Mijn eigen dochter is 28, danst en geeft dansles en is nu bezig met haar Master Education of Art. Ze is nu een jaar bezig en moet nog een jaar. Maar ze komt naar me toe en zegt: ik vind het helemaal niks. En ik hoor mezelf zeggen: ‘Maar Dorinde, haal nou dat papiertje. Dan heb je je Masters.’ En dan zegt zij:’Maar pap, wat heb ik daar nou aan.’ We hebben er samen over gesproken: Wat levert het je op als je doorgaat en wat levert het je op als je stopt. En ze heeft ook een gesprek gehad met haar drie bazen, van de theaterschool, van de dansschool en een algemene. Haar bazen stonden honderdduizend procent achter haar, alleen de algemene coördinator deed moeilijk. En gisteren kreeg ik een SMS-je: ‘En dus heb ik nu besloten om door te gaan.’Ik doe met haar ook wel NLP-oefeningen en missieoefeningen. Het is heel bijzonder om dat te doen met je eigen dochter. Dan moet je extra goed afstand bewaren. Zij formuleerde als haar missie:’Ik wil een leven lang leren.’
En dan nog even iets over jullie Yoeni, omdat dat wel past in dit interview. Ik heb haar begeleid in een tijd dat ze het op haar stage plek moeilijk had. Maar Yoeni was echt, heel authentiek. Ze kwam veel dingen tegen die ze moeilijk vond, maar ze deed er wel wat mee. Goed, tot zover. Doe maar een kusje voor Yoeni.
In gesprek met:
Gert Dijs
Labyrint van Chartres (Frankrijk)