In gesprek met: Bas ten Have
Januari 2010. Over het leven en overleven, de zwakzinnigen zorg, respect voor je cliënten hebben, Klif 12, theater maken en schrijven en dichten.
Carrièreplanning
Het gaat tegenwoordig alleen maar over de crisis en over heel veel werkelozen. Ik heb de enorme crisis meegemaakt van eind jaren zeventig, begin jaren tachtig. Kwam van de havo af en kon op geen enkele opleiding terecht. Ik wou geschiedenis studeren: geen kans op. Sociale academie, geen kans. Ik wilde van alles. Nergens een kans. Hoezo, carrièreplanning?
Bedankt voor de belangstelling
Maar ik kende iemand die ook in de zorg werkte en zo kwam ik ertussen met solliciteren. Kreeg een briefje terug: 'Bedankt voor de belangstelling, maar we hebben genoeg mensen.' Ik dacht: verdomme, ik wil niet weer in de hoek zitten. Ik wil gewoon een normaal gesprek hebben. Toen heb ik een briefje teruggestuurd: 'Dit is niet eerlijk; jullie moeten me wel een kans geven.' Ik ben daarna alsnog voor een behoorlijk gesprek uitgenodigd. Voor de opleiding tot Z-verpleegkundige, in Wehl.Auto ongeluk
Toen ik eenmaal op die opleiding zat, ben ik er vervolgens een jaar tussenuit geweest. Ik had een heel erg auto ongeluk. We waren uitgeweest, je kent dat wel, allemaal jongelui in een auto. Allemaal begin twintig. Alcohol en drugs gebruikt. Na de botsing brak de auto in tweeën. De bestuurder mankeerde hoegenaamd niets. Maar hij is er nooit meer overheen gekomen. Het meisje dat naast mij zat overleed ter plekke. Zelf lag ik daar met een hersenbeschadiging; er was van alles kapot in mijn lijf. Mijn schedel is van achteren open geweest, schouder kapot, kniebanden verwoest. Alles wat stuk kon, was stuk. Ze hebben me voor dood van de weg afgehaald. De eerste maanden zeiden ze: ‘Die kan niet meer leven. Dat komt nooit meer goed.’ Mijn ouders kwamen elke dag omdat het zou gaan aflopen. Maar ze moesten iedere keer de prognose bijstellen.Voor het jaar om was weer aan het werk
Als je in die tijd een jaar in de ziektewet zat, was je je baan kwijt. In mijn geval mijn opleiding. Ik was tweeëntwintig. En ik wou koste wat het kost in de zorg blijven. Ik vond het hartstikke leuk daar. Ik wilde die opleiding afmaken. En dus heb ik me een paar dagen voordat het jaar om was, weer beter gemeld. Ze deden moeilijk, zeiden: ‘Dat gaat helemaal niet, je gaat fouten maken.’ Ik zei: ‘Laat me dat in ieder geval maar zelf ondervinden.’De zorg als onrustig vakgebied
Ik heb enorm op mijn tenen gelopen die eerste tijd, omdat ik wist dat ze je niet snel ergens anders aannemen als de arbeidsmarkt helemaal stil ligt. Maar ik heb die opleiding af kunnen maken; dat was een mbo-opleiding. Ik wilde per se. Maar het was absoluut niet gemakkelijk. Toen heb ik later in Nijmegen de hbo-v gedaan. In verkorte tijd. Daarna was ik eerst van plan om wat andere dingen te doen. Maar ik kwam er achter dat de zorg voor geestelijk gehandicapten me het beste lag. Al is die zorg wel een enorm onrustig vakgebied.Als je denkt dat je het gewoon goed doet met je cliënten, zit je allesbehalve te wachten op een rare 'move' van beleidsmakers. Ineens moesten de bewoners de tehuizen uit en dure wijken in. Je kunt geen kant op in een chique mooi huis met dubbelgehandicapte bewoners. Slechte faciliteiten. Ik heb het een paar jaar kunnen volhouden en toen had ik zoiets; ik heb het wel gezien. Ik doe de bewoners er geen plezier mee en mezelf ook niet, als ik hier nog langer werk.
Het roer om
Maar goed, dan ben je nog niet weg. Voordat ik naar Texel ging, deed ik toevallig een Horeca vakopleiding. Ik wilde graag met een paar vriendinnen van me een leuk eetcafé runnen. Het was een droom. De horeca in. Dat had ik graag met verstandelijk gehandicapten gedaan. Dat is later door anderen overgenomen en bestaat nog steeds in Doetinchem. Ik heb altijd wel een band gehad met verstandelijk gehandicapten en die band werd sterker toen ik zelf met die hersenbeschadiging lag als gevolg van dat ongeluk. Ik kreeg hele zware medicatie, allerlei slaapmiddelen. Die krijgen verstandelijk gehandicapten altijd, maar daar sta je niet bij stil. Wat een troep stoppen ze in je lijf.Respect voor je cliënten
Ze hebben mij de eerste weken dat ik op de intensive care in Nijmegen lag, vastgebonden in bed. Dan binden ze je met je armen en voeten vast aan het bed, zodat je niet alles kapot trekt. Dat doen ze met de bewoners in de zwakzinnigenzorg ook. Dat is vreselijk. Daar heb ik naderhand in de verpleging elke keer weer stampij over gemaakt: Dat gaan we niet doen. Vastgebonden liggen in bed als je jeuk hebt of pijn en je kunt er niet bijkomen. Ik heb het beleid voor bewoners heel erg kunnen verbeteren. Vastgebonden in bed liggen is helemaal nergens voor nodig. Het geeft meestal zekerheid voor de zusters, maar dat is het dan ook wel.Eigen ervaring doorgeven
Je kunt wel wat doorgeven in de zorg van je eigen ervaring. Het heeft met respect te maken voor je cliënten, zeker bij verstandelijk gehandicapten. Daar wals je gemakkelijk overheen. Ze gaan geen discussie met je aan. Terwijl ik heb gemerkt, toen ik in het ziekenhuis lag, hoe de eerste de beste stagiaire aan je zit. En wel of niet naar je luistert en je op de pot beurt en een onderbeurtje geeft. Het is zo denigrerend. Iedereen zit maar aan je lijf. Soms zo respectloos. Ik heb daarna heel veel leerlingen begeleid en heb daar altijd heel veel nadruk op gelegd. Ik liet ze het eerst fout doen en dan zei ik: 'Dat moet je zo niet doen. Kijk, zo kan het ook.'Zorg in procenten
Die zorg werd gewoon steeds commerciëler. De beleidsmaker en de economen bepalen hoe een instituut werd gerund en niet de ideologie. Of de visie. Nee, alleen nog maar cijfers. Op een gegeven moment ging het in procenten. Een cliënt heeft zoveel procent zorg nodig. Flut. Ik zat met weinig plezier op de fiets naar huis. Ik groeide eruit. Mijn idealistische houding werd op de korrel genomen.Klif 12 (Den Hoorn, Texel)
Toen heb ik ontzettend geluk gehad. Ik maakte altijd al wat theater. Bezocht veel theaters. En daar ontmoette ik Cor, de baas van Klif 12 op Texel. In Klif 12 bedienen wij de gasten en tussen de gangen door gaan we het podium op. Samen met een groep jonge jongens en meiden.We hebben in Klif 12 daarnaast zo’n 30 ingehuurde voorstellingen per jaar. Meestal onbekende cabaretiers. En Cor gaat kijken in het land wat ze doen. Er was een Belgisch duo, die ging hij bekijken en ik was daar toen ook. Ik was alleen, hij was alleen, en we kwamen aan de praat. En we praatten en praatten. Toen we elkaar een tijdje kenden zijn we een dag of veertien met elkaar naar Spanje geweest. Daar hebben we zo ontzettend veel gelachen. Toen dacht ik: We moeten het maar eens proberen.
Als je zo’n man ontmoet, voel je wel of er een click is of niet. En ik ging daar kijken op Texel. Prachtige locatie. We zijn een stel, Cor en ik. We zijn zes jaar geleden getrouwd. En we werken samen, staan samen op het podium. Daarom moet ik ook wel eens hier in mijn eentje naar dit huisje (Achterhoek). Hier zijn ook altijd vrienden en vriendinnen van vroeger, die ik wil zien en dat hoeft van Cor allemaal niet zo nodig. Ik ben hier in de buurt opgegroeid.
Schrijven en dichten
Wat ik zo leuk vindt aan onze cabaretavonden is dat je op zo’n gemakkelijke positieve manier iets leuks kunt doen voor mensen. En mensen een plezier doen in de zorg werd steeds moeilijker. Er kwamen zoveel haken en ogen aan te zitten.Ja, we maken/bewerken alle liedjes en alle sketches zelf. Ik maakte zelf eerder ook al cabaret in jongerencentra. Daar schreef ik voor. Ook voor tijdschriften. Ik schreef en speelde dus al. Grappen, gedichtjes. Cor had vlakbij Klif 12 nog een ander restaurant en daar heb ik wel eens ingevallen, maar dat vond ik niks. Een heel druk restaurant met allemaal mensen die tegelijk geholpen willen worden. Die allemaal met de hand omhoogzitten als je langskomt. Kan ik niet tegen, daar word ik heel humeurig van. Bij Klif 12 kun je op een losse manier met de mensen omgaan. Lollige dingen zeggen, soms zelfs wel eens boos worden.
Van Kindertheater naar zelf optreden
Texel is natuurlijk een kleine gemeenschap en alle jongens en meiden worden opgevoed met Klif 12. In de vakanties maken we kindertheater en dan komen de kinderen van het eiland natuurlijk bij ons. Als ze dan ouder worden komen ze bij ons solliciteren. Ze weten dan al: het gaat óók om toneel, niet alleen om de bediening. We laten ze geen auditie doen. Ze kunnen vaak al wat. We hebben altijd een gesprek met ze. En er zit wel eens een 'kneusje' bij. Maar die merken zelf gauw genoeg dat het niet werkt, en die stoppen er dan mee. Er was laatst ook een meisje, die er midden voor ging staan maar totaal geen uitstraling had. Dan heb je zoiets van: ga eens aan de kant. Maar dan voelen ze zelf ook wel dat het niet goed genoeg is.Levensmotto
Ach, natuurlijk denk ik wel eens: 'Zit ik hier op Texel.' Maar voor het allergrootste deel hebben we het gewoon goed. Mijn levensmotto? La vie est belle; weet je wel?Ik ben altijd gedichtjes aan het maken. Mijn moeder schreef heel veel voor de krant. Ze was correspondent van de Gelderlander. Mijn vader was zanger, muzikant, pianist, bassist. Naast zijn werk. Ze zeiden altijd bij ons thuis: Als je iets wil zeggen, kun je proberen om het mooi te verwoorden. Het hoeft niet pathetisch te zijn.
Ik schrijf een column in een Texelse krant. Een keer in de maand. Daar gaat tijd in zitten. Daar denk ik over na, zo onder het wandelen. Als ik het te vaak zou doen, zou het een trucje worden. Ik wil graag iets bijzonders maken.
's Morgens, meteen als je wakker wordt. Is het meest inspirerende moment van de dag. Opstaan laptop aanzetten. Zo rechtstreeks vanuit je onderbewuste schrijven.
In gesprek met:
Bas ten Have (1959)
Theater Klif 12
Den Hoorn, Texel
Bekijk voor een eerste indruk het filmpje op Texel TV.