Oudere heeft veel te weinig arbeidsethos
Als gepuliceerd in: Trouw - Podium, zaterdag 1 oktober 2005
door Kees Klinkhamer en Ton de Kok
Onze Maatschappij en de oudere werknemer
De maatschappij heeft oudere werknemers hard nodig. Laten ze ophouden zich 'schaamteloos af te vragen hoe lang ze nog moeten doorwerken'.Reclamespotjes tonen de afgeleefde koppen van doorwerkende ouderen. De Troonrede is voorgelezen. Het kabinet geeft aan dat het werknemers die vroegtijdig uit het arbeidsproces willen uittreden, gaat ontmoedigen. Dat is politiek te voorzichtig. De toekomst van ons land vraagt dat zijn burgers niet alleen langer zullen doorwerken, maar vooral ook dat zij hun arbeidsethos aan de eisen van de toekomst gaan aanpassen.
Buitenbeentjes
Wij, 60 en 70-plusser, willen een ogenblik stilstaan bij een actueel aspect van de arbeidsethos van de huidige 50-plussers. Wij zeggen met nadruk 'een ogenblik', want onze tijd is beperkt: wij werken nog en zijn voorlopig niet van plan daarmee op te houden. Maar tot onze spijt moeten wij vaststellen dat wij buitenbeentjes zijn.Om ons heen horen we vele 50-plussers schaamteloos zuchten: hoe lang moeten we nog? Hoe lang nog tot de volgende vakantie? Kan ik niet een dag korter werken? Ze zijn als ouderwetse dienstplichtigen die hun dagen op de muren van hun burelen afstrepen. Waar is hun arbeidsethos?
Vervelingsmanagement
Trendwatcher Bakas toonde onlangs met harde gegevens aan dat Nederland indut, dat het een grote slaapstad wordt. Er lijkt intussen een heel nieuwe bedrijfstak te ontstaan: vervelingsmanagement.Reisbureaus overtroeven elkaar met genietvakanties voor ouderen. Hoogleraren 'vrije tijdstudies' adviseren vooral niet te lang te blijven werken: 'vrije tijd is geld', is de nieuwe slogan. Advertenties en tv-reclamespotjes voor uw vervroegde pensioen laten zien hoe afgeleefd u eruit ziet, als u te lang blijft werken. Werken is niet goed voor uw gezondheid, u krijgt er een ouwe kop van, is de treurige suggestie.
Actief blijven
Er zijn daarentegen vele redenen om op oudere leeftijd actief te blijven. En dan bedoelen we niet wat aanklooien in moestuin, bridge-of golfclub, maar in het arbeidsproces, bij wijze van spreken tot de dood erop volgt. Het land heeft u nodig en de jongere generatie heeft u nodig. U bent bijna vergeten dat ouderen ten opzichte van de jongeren een voorbeeldfunctie hebben, dat zij moeten laten zien wat arbeidsethos en -moraal is.Voorbeeld functie
Toon de jonge mensen dat geld, vakantie, carrière en vrije tijd moeten worden verdiend, en in de toekomst misschien weer moeten worden bevochten. Toon hun dat werken en zingeving niet zonder elkaar kunnen. Laat hen ook zien hoe dynamisch de arbeidsethos in China en India zich ontwikkelt. Leg hun vooral ook uit wat de gevolgen zullen zijn als wij in ons land niet een tandje of twee zwaarder schakelen. Echt, het is nog niet voorstelbaar, maar een 'Eerste-wereldstatus' kan immers van eigenaren verwisselen. De Romeinen hebben dat lang geleden al ervaren.Laat de breinen bliksemen
Maar ook onder werkgevers en managers moet het in de breinen gaan bliksemen. Van consultants die managementtraining geven, krijgen we te horen hoe de jonge manager geen raad meer weet met de oudere werknemer. 55 plus? Hij wordt gepasseerd. Babyboomgeneratie, verwend tot op het bot, niets meer mee te beginnen.Feiten
Wat is het toch moeilijk mythes te doorbreken. Onderzoek van onder andere TNO-arbeid leert dat de invloed van leeftijd op de fysieke en mentale gesteldheid moet worden gerelativeerd. Leefstijl en functieduur spelen een veel grotere rol. Lichamelijke en mentale achteruitgang kan met betrekkelijk eenvoudige aanpassingen worden gecompenseerd. De doorsnee werkgever meent nog steeds dat de ouderen veranderingen niet aankunnen. Maar ze vergeten dat om goed te veranderen, ervaring van de oudere van groot belang is. Het inwerken van een jongere in de werkwijze en de cultuur van de zaak kost niet zelden meer tijd en geld dan het omscholen van een oudere, die het bedrijf al jaren kent. Veel werkgevers hebben te weinig oog voor de waarde van een goede meester-gezel verhouding voor het bedrijf. De oudere werknemer hoeft niet te oud te zijn om in te investeren en zij blokkeren niet per definitie de promotiekansen van jongeren.Demotie of 'afgang'
In dit licht zou er veel meer aandacht moeten komen voor het instrument van de 'demotie'. Is het een afgang als een minister-president 'eenvoudig' ergens ambassadeur wordt? Nou, nee, zal Dries van Agt daarop antwoorden. Naar dat voorbeeld zijn er in het bedrijfsleven achtenswaardige 'demoties' te realiseren. Dan zakt de prijs maar wordt kennis en ervaring behouden. Maar nieuwe afspraken vragen nieuw denken.Weinig begrip, liever korte termijn politiek
Teleurstellende gesprekken met gerenommeerde adviesbureaus hebben ons geleerd dat hiervoor bitter weinig begrip is onder de verantwoordelijken. Net als politici, bedrijven vele werkgevers uitsluitend korte termijn politiek. Ze hebben alleen oog voor directe kostenbesparing, mede omdat ook vele aandeelhouders korte baanschaatsers zijn.Maar gelukkig. Er is stijgende aandacht voor langer doorwerken. We beleggen conferenties. We praten. De arbeidsparticipatie van de 50-plusser stijgt licht. De aandacht voor leeftijdsbewust arbeidsbeleid komt op gang. In sommige bedrijven gaat loopbaan en leeftijd een wezenlijk onderdeel uitmaken van het functioneringsgesprek. Maar het betreft nog niet meer dan die 'eerste zwaluw'. Het gaat allemaal te traag, te voorzichtig, te politiek.
Copyright: Ton de Kok; Kees Klinkhamer
- Kees Klinkhamer, is 74 jaar en oud-hoogleraar aan de Medische Faculteit van de Universiteit van Utrecht. Hij werkt nu als consultant Gezondheidzorg.
- Ton de Kok is 63 jaar, docent op het Fons Vitae Lyceum te Amsterdam en voormalig lid van de Tweede Kamer.
U bent 40 of 50 plus:
- Werk & Zingeving
- Symboliek 40 & 50 jaar
- Wezenlijke veranderingen
- Ontwikkel optimisme
- Hoe een droom uitkwam
- Inspirerende Interviews
- Meer inspiratie & Downloads
- Boeken en DVD's
- Nieuwsbrief
Wat kunnen wij voor u doen:
- Waarom coaching
- Duo Coaching
- Hoe wij werken
- Workshops
- Game of Life
- Eigen bedrijf starten
- Gratis kennismaking
Over Synergy at Work:
Voor HRM managers:
Visie & Feiten:
Allerhande informatie over de oudere werknemer, ontgroening en vergrijzing
- Visie & Feiten >>
Met bijdragen van de professoren Kees Klinkhamer (r) en Dick Knook.